Việt Nam: một Trung Quốc mới?

Nguồn: Andrew Stevens, CNN

Diên Vỹ, X-Cafe chuyển ngữ

09.06.2010

Đã hơn một thập niên qua kể từ lần cuối tôi đến thành phố Hồ Chí Minh. Dạo ấy thành phố này đầy bụi bặm, ồn ào, náo nhiệt và đương nhiên, vô tổ chức - rất nhiều sinh lực nhưng chẳng có trọng tâm.

Nhưng có rất ít thành phố ở châu Á nơi bạn có thể quay lại sau 10 năm vắng mặt và mong đợi rằng mọi thứ vẫn như xưa (có lẽ ngoại trừ Yangon [Miến Điện - ND] và Columbo [Sri Lanka]). Hồ Chí Minh đang bùng nổ vào năm 2010. Những khung cảnh quen thuộc vẫn còn đấy nhưng thành phố đang trải rộng thêm - lên trên và ra ngoài.

Đây là những gì trông thấy được sự tăng trưởng 7 phần trăm hằng năm: Những đường phố càng chật chội hơn với xe gắn máy nhưng giờ đây chúng chen lấn với dòng xe Toyota, Kia và Ford. Trung tâm thành phố thì sạch sẽ hơn - giờ đây bụi bặm trong không trung là từ các công trường xây dựng chứ không phải từ những con đường đắp tồi. (Từ khách sạn của mình nhìn xuống dòng sông Sài Gòn rộn rã, tôi có thể thấy được khoảng 20 chú cò đậu trên mái của những khối nhà cao đang xây dở.)

Những cửa tiệm bán hàng hiệu đã bắt đầu xuất hiện mặc dù - một số người có thể cám ơn trời - chưa thấy bóng dáng của McDonald's.

Nói rằng Việt Nam đang mở cửa làm ăn thì không đúng mức - và quốc gia hùng cường đang phát triển của Đông nam Á đang thật sự muốn lôi kéo các doanh nghiệp nước ngoài.

Diễn đàn Kinh tế Thế giới Đông Á chọn Thành phố Hồ Chí Minh (hoặc bạn muốn gọi là Sài Gòn cũng được) để mở màn hoạt động đầu tiên của mình trong một thị trường thật sự đi lên. Các nhà tổ chức dự đoán từ 250 đến 300 doanh nhân đến vào tuần này, nhưng có hơn 400 người đã đến từ khắp thế giới.

Chính quyền cũng đã ra quân, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có mặt khắp mọi nơi để giới thiệu những cơ hội đầu tư. Ông muốn Việt Nam trở thành nơi được chọn làm cơ sở sản xuất của châu Á sau Trung Quốc.

Đây là một nhiệm vụ khó khăn, và vào thời điểm này Việt Nam được xem như là một cơ sở sản xuất các mặt hàng kém giá trị như may mặc, bàn ghế hoặc giày dép.

Nhưng thời gian đã thay đổi. Samsung và Canon đều đang đầu tư mạnh mẽ vào sản xuất hàng điện tử và những cơ sở dịch vụ. Đa số những nhà sản xuất xe châu Á cũng như Ford đang sản xuất cho thị trường trong nước đồng thời cũng nhắm vào việc xuất khẩu trong tương lai.

Tôi đã gặp Tom Schneider, một thương gia người Đức, người vừa chi 12 triệu Mỹ kim để xây dựng một nhà máy thuộc gia tại một khu công nghiệp ở ngoại ô Thành phố Hồ Chí Minh.

Một người quả quyết và sôi nổi, Schneider đã xây tám nhà máy tại châu Á trong 16 năm qua. Tại Việt Nam, ông chỉ tốn 22 tháng, từ khi đi tìm đất, xây dựng nhà máy cho đến việc huấn luyện nhân công - đây là dự án nhanh nhất của ông so với những nơi khác.

Hiện nay ông sản xuất 80.000 tấm da mỗi tháng, đủ cho khoảng 1,5 triệu đôi giày. Hiệu Timberland là khách hàng lớn nhất của ông.

Và ông nhanh chóng chỉ ra rằng mặc dù thuộc da là một nghành "kẻ thù của môi trường", nhà máy mới hiện nay thì xanh hơn nhà máy khác của ông ở Trung Quốc, vốn đã nhận được huy chương bạc về tiêu chuẩn bảo vệ môi trường từ Timberland.

Thế thì tại sao phải chuyển sang Việt Nam? Vì rẻ hơn. Giá công lao động ở đây vào khoảng 60 phần trăm so với Trung Quốc mặc dù lương cho các vị trí quản lý cao cấp thì vẫn quá cao. Quốc gia này nằm gần nhiều khách hàng chủ chốt của ông, và chính quyền không can thiệp nhiều, miễn là ông chấp hành các tiêu chuẩn lao động và môi trường.

Về lâu dài, Việt Nam có lối vào khu vực nhân công rẻ và dồi dào phía bên kia biên giới Cambodia và Lào.

Không phải mọi việc đều tốt đẹp cả. Các trục giao thông vẫn - theo lời kể của Tom - nằm ở mức độ của Trung Quốc trong năm 1988. Và luật lệ vẫn còn mập mờ (hầu như tất cả các nhà đầu tư lớn nước ngoài đều yêu cầu các khiếu nại hợp đồng phải được xét xử ở toà án ngoại quốc).

Đầu tư nước ngoài đang đổ vào. Trong năm 2008 có khoảng 70 tỉ Mỹ kim được ký kết cho Việt Nam, hơn gấp ba lần trong năm năm vừa qua. Con số này giảm xuống còn 20 tỉ Mỹ kim vào năm ngoái. Không gì ngạc nhiên nếu đặt trong hoàn cảnh kinh tế toàn cầu.

Tôi hỏi ngài Thủ tướng rằng ông giải thích như thế nào về kiểu mẫu kinh tế Việt Nam.

Việt Nam, ông trả lời, là một hệ thống xã hội chủ nghĩa đi theo đường lối tư bản. Giúp người nghèo thoát khỏi đói nghèo qua đầu tư nước ngoài là điểm mấu chốt trong kế hoạch của ông, ông nói.

Giống như Trung Quốc, chính phủ Việt Nam nhìn về hướng lâu dài. Và giống như Trung Quốc, dường như họ đang đạt được những mục tiêu kinh tế của mình.